24. edycja (2017/18)

Ucieczka od historii

recenzja spektaklu W ogień!

 

            Mateusz Pakuła napisał krótki, dramat, stanowiący swoistą fantazję wokół polskiej mitologii wojennej, a jednocześnie dowód na niemożliwą do jednoznacznej oceny złożoność historii. Niemniej wyraźnie wskazał zło, nazwał i potępił jednostkowe zbrodnie, cierpienie i szaleństwo wojennej a także powojennej rzeczywistości. „W ogień” to historia, czy może raczej zestaw niezliczonej ilości wariantów historii Józefa Kurasia, pseudonim Ogień – żołnierza, renegata, bohatera i mordercy, a przede wszystkim człowieka przetrąconego przez wojnę. Wojtek Klemm w  przestrzeni Małopolskiego Ogrodu Sztuki wykreował wspólnie z piątką aktorów, bliski nam byle jaki świat współczesnej Polski, w której emocje ludzi zwyczajnych, często nieznających własnej historii rozgrzewają do czerwoności sprytnie podsycane przez polityków spory o żołnierzy wyklętych, wypieraną pamięć dawnych krzywd ale i zbrodni.

            Anna Maria Karczmarska ustawiła na scenie dobrze znany archetypowy przystanek miejskiej komunikacji pomalowany sprejem i pokryty patriotyczno-wulgarnymi napisami. Obok stoi kiosk, podobnie zwyczajny trochę przypominający małe kwiaciarnie czy kioski warzywne widywane w każdym zakątku naszego kraju. W kiosku czas spędza odpowiedzialny za znakomitą oprawę dźwiękową przedstawienia Dominik Strycharski, podobnie jak reszta bezimiennych bohaterów, swoistego chóru współczesnych Polaków-katolików i ulicznych patriotów wyposażonych w stadionowe gadżety, ubranych tandetnie i byle jak. W jednej z najbardziej przejmujących jedna z bohaterek ściąga z siebie kolejne warstwy tandetnej odzieży patriotycznej, jakby próbowała wywikłać się z ciasnej i opresyjnej tożsamości.

W tym świecie toczy się nieustanny, zajadły spór o pamięć zbrodniarzy i bohaterów. W postaci Kurasia i jego bandy, splatają się najróżniejsze elementy narodowej martyrologii. Odwaga, waleczność,  brawura, a jednocześnie okrucieństwo, chciwość i wrogość wobec innego. Ten krótki i dynamiczny spektakl niczego w gruncie rzeczy nie rozstrzyga. Jest raczej krzykiem przeciwko używaniu historii do walki politycznej, do podsycania nienawiści i budowania podziałów.

Michał Centkowski

 

Mateusz Pakuła W OGIEŃ. Reżyseria: Wojciech Klemm, scenografia: Anna Maria  Karczmarska, muzyka: Dominik Strycharski. Prapremiera w Teatrze im. Słowackiego w Krakowie 3 lutego 2018.